PLANSZA 1

Romantyczny salon Tekli Bądarzewskiej

Kurator: Marek Teler

Kwerenda: Marek Teler, Marta Rzepecka-Aleksiejuk

Opiekun merytoryczny: Monika Mossakowska-Biało

Opracowanie graficzne: Anastasia Smyk

Tłumaczenie: mTlumaczenia Warszawa

Tekla Bądarzewska’s Romantic Salon

Curator: Marek Teler

Research: Marek Teler, Marta Rzepecka-Aleksiejuk

Graphic Design: Anastasia Smyk

Translation: mTlumaczenia Warszawa

PLANSZA 2

Warszawa romantyczna

Życie Tekli Bądarzewskiej przypadło na czasy, kiedy Warszawa była stolicą Królestwa Polskiego, zwanego również Królestwem Kongresowym. W okresie przed powstaniem listopadowym miasto intensywnie rozwijało się pod względem architektonicznym i kulturalnym. To właśnie wówczas wybudowano nową siedzibę Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk w Pałacu Staszica i gmach Teatru Wielkiego. Od 1816 r. funkcjonował też Królewski Uniwersytet Warszawski z wydziałem nauk i sztuk pięknych.

Z Warszawą czasów Królestwa Kongresowego związani byli literaci i kompozytorzy epoki romantyzmu. Przy ul. Elektoralnej 20 mieszkał przez dwa lata Juliusz Słowacki, na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim studiował Zygmunt Krasiński, a w gimnazjum na Lesznie uczył się Cyprian Kamil Norwid. W Liceum Warszawskim, a następnie w Szkole Głównej Muzyki kształcił się z kolei Fryderyk Chopin.

Po upadku powstania listopadowego Warszawę i jej mieszkańców dotknęły liczne represje ze strony caratu. Uniwersytet Warszawski i Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk zostały zamknięte, w 1833 r. wprowadzono w mieście stan wojenny, a w 1837 r. odebrano Warszawie status miasta stołecznego. Literaci i wirtuozi zdecydowali się w większości na emigrację, gdzie tworzyli patriotyczne utwory umacniające ducha narodu.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Afisz informujący o zorganizowaniu w dniu 20 lutego 1848 r. w Salach Redutowych Maskarady z kadrylami i mazurem w wykonaniu artystów baletu oraz wystawieniu w Teatrze Wielkim opery Corka regimentu, 1848; Portret Juliusza Słowackiego, Leon Wyczółkowski; Panorama Warszawy, litografia Franciszka Schustra, 1837–1859; Pocztówka przedstawiająca obraz Leo B. Eichorna Nocturne; Portret Zygmunta Krasińskiego, Ary Scheffer, 1850.

Romantic Warsaw

Tekla Bądarzewska was born at a time when Warsaw was the capital of the Kingdom of Poland, also known as the Congress Kingdom.

In the period leading up to the November Uprising, the city underwent rapid architectural and cultural development. It was then that the new headquarters of the Warsaw Society of Friends of Sciences were built in the Staszic Palace, along with the Grand Theatre. From 1816, the Royal University of Warsaw also operated, with a faculty of sciences and fine arts.

Writers and composers of the Romantic era were associated with Warsaw during the time of the Congress Kingdom. Juliusz Słowacki lived at Elektoralna 20 for two years, Zygmunt Krasiński studied at the Royal University of Warsaw, and Cyprian Kamil Norwid attended the grammar school in Leszno. Fryderyk Chopin, in turn, was educated at the Warsaw High School and subsequently at the College of Music.

Following the defeat of the November Uprising, Warsaw and its inhabitants suffered numerous reprisals from the Tsarist regime. The University of Warsaw and the Warsaw Society of Friends of Sciences were closed down; martial law was imposed on the city in 1833, and in 1837 Warsaw was stripped of its status as the capital. Most writers and virtuosos chose to emigrate, where they composed patriotic works to strengthen the spirit of the nation.

Illustrations from the State Archive in Warsaw: A poster announcing a masquerade ball to be held on February 20, 1848, in the Reduta Halls, featuring performances of quadrilles and mazurka by ballet artists, and the staging of the opera – The Daughter of the Regiment – at the Grand Theatre, 1848; Portrait of Juliusz Słowacki, Leon Wyczółkowski; Panorama of Warsaw, lithograph by Franciszek Schuster, 1837–1859; A postcard featuring Leo B. Eichorn’s painting Nocturne; Portrait of Zygmunt Krasiński, Ary Scheffer, 1850.

PLANSZA 3

Romantyczne kompozytorki

W XIX w., zarówno w literaturze, jak i muzyce czy sztuce, coraz większą rolę zaczęły odgrywać kobiety, które niejednokrotnie z powodzeniem łączyły życie rodzinne z bogatym życiem artystycznym. Wiele z nich po latach popadło w zapomnienie. Zdarza się nawet, że nie zachowały się ich podstawowe dane osobowe. Kilka nazwisk trwale zapisało się jednak w historii muzyki.

Maria z Wołowskich Szymanowska była autorką popularnego nokturnu La Murmure. Poeta Johann Wolfgang von Goethe nazywał ją „czarowną Wszechmogącą w królestwie dźwięków” i zadedykował jej wiersz Pojednanie. Jej szwagierka Filipina z Szymanowskich Brzezińska pisała z kolei utwory na fortepian i organy oraz opracowała muzycznie pieśń maryjną Nie opuszczaj nas, która w czasie powstania styczniowego miała charakter pieśni narodowej.

W młodzieńczych latach talent kompozytorski wykazywała też Ludwika Jędrzejewiczowa, starsza siostra Fryderyka Chopina Chopina. Niestety napisane przez nią mazury nie zachowały się. „Ludwika zrobiła mazura doskonałego, jakiego Warszawa nie tańczyła” – chwalił siostrę słynny kompozytor w liście do Jana Białobockiego. Jędrzejewiczowa pozostawiła po sobie natomiast kilka utworów literackich, m.in. dwutomową książkę Pan Wojciech, czyli wzór pracy i oszczędności, wydaną wspólnie z siostrą Izabellą z Chopinów Barcińską.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Metryka zgonu Ludwiki z Chopinów Jędrzejewiczowej, zmarłej 29 października 1855 r. w Warszawie; Metryka zgonu Filipiny z Szymanowskich Brzezińskiej, zmarłej 10 listopada 1886 r. w Warszawie; Metryka ślubu Marianny Wołowskiej i Józefa Szymanowskiego, zawartego 21 czerwca 1810 r. w Warszawie.

Ilustracje z zasobu Biblioteki Narodowej w Warszawie: Portret Ludwiki z Chopinów Jędrzejewiczowej, Ambroży Mieroszewski, 1829; Filipina Brzezińska, 1880; Portret Marii Szymanowskiej, Petr Borel, przed 1898 r.

Romantic female composers

In the 19th century, women began to play an increasingly significant role in literature, music and the arts, often successfully balancing family life with a rich artistic career. Many of them have since been forgotten. In some cases, not even their basic personal details have survived. A few names, however, have been permanently etched into the history of music.

Maria Szymanowska (nee Wołowska) was the composer of the popular nocturne Le Murmure. The poet Johann Wolfgang von Goethe called her “the enchanting Almighty in the realm of sound” and dedicated his poem Reconciliation to her. Her sister-in-law, Filipina Brzezińska (nee Szymanowska), in turn, composed works for piano and organ and composed music for the Marian hymn Do Not Forsake Us, which served as a national anthem during the January Uprising.

In her youth, Ludwika Jędrzejewiczowa, Fryderyk Chopin’s elder sister, also showed a talent for composition. Unfortunately, the mazurkas she composed have not survived. “Ludwika composed a perfect mazurka, the like of which Warsaw had never danced before,” the famous composer praised his sister in a letter to Jan Białobocki. Jędrzejewiczowa, however, left behind several literary works, including the two-volume book Mr Wojciech, a Model of Work and Thrift, published jointly with her sister Izabella Barcińska (nee Chopin).

Illustrations from the State Archive in Warsaw: Death certificate of Ludwika Chopin, née Jędrzejewicz, who died on October 29, 1855, in Warsaw; Death certificate of Filipina Brzezińska, née Szymanowska, who died on November 10, 1886, in Warsaw; Marriage certificate of Marianna Wołowska and Józef Szymanowski, married on June 21, 1810, in Warsaw.

Illustrations from the National Library in Warsaw: Portrait of Ludwika Jędrzejewicz (nee Chopin), Ambroży Mieroszewski, 1829; Filipina Brzezińska, 1880; Portrait of Maria Szymanowska, Petr Borel, before 1898.

PLANSZA 4

Kim byłaś Teklo?

Roku tysiąc osiemset dwudziestego trzeciego dnia dwudziestego miesiąca września o godzinie szóstej po południu, przed nami urzędnikiem stanu cywilnego gminy pragskiej cyrkułu ósmego miasta stołecznego Warszawy, w obwodzie warszawskim, województwie mazowieckim stawił się Andrzey Bądarzewski lat trzydzieści cztery liczący z własnego majątku utrzymujący się, przy ulicy Brukowej pod numerem trzysta siedemdziesiątym siódmym, na Pradze zamieszkały, i Adam Bobrzecki lat pięćdziesiąt dwa mający, Obywatel w Warszawie, przy ulicy Białoskórskiej, pod numerem dwa tysiące sześćset dwadzieścia trzy zamieszkały, i oświadczyli nam iż na dniu siedemnastym miesiąca i roku bieżącego, o godzinie w pół do piątej po południu urodziło się dziecię płci żeńskiej, oświadczając iż jest spłodzone z pierwszego oświadczającego Andrzeja Bądarzewskiego, i Tekli z Chrzanowskich lat dwadzieścia cztery mającej, jego małżonki i że życzeniem jego jest nadać mu imię Tekla, po uczynieniu powyższego oświadczenia, i okazaniu nam dziecięcia, akt niniejszy przeczytany przez nas i strony podpisany został.

Tekla Bądarzewska przyszła na świat 17 września 1823 r. Od lat toczą się spory wśród badaczy, czy stało się to w Mławie, czy w Warszawie. Pierwsze z wymienionych miejsc podali adwokat Alojzy Anasiński i krewny Tekli Bartłomiej Chrzanowski w tzw. akcie znania, sporządzonym przy okazji jej zamążpojścia, który Tekla potwierdziła swoim podpisem. O dyskusyjnej wiarygodności tej informacji świadczy jednak fakt, iż jednocześnie „odmłodzili ją” w dokumencie aż o sześć lat.

Wątpliwości dotyczące miejsca urodzenia kompozytorki rozwiewają jej metryka urodzenia i metryka chrztu. Wynika z nich niezbicie, że przyszła na świat w domu przy ul. Brukowej 377 (obecnie ul. Stefana Okrzei) na warszawskiej Pradze i została ochrzczona 21 września 1823 r. w kościele Matki Bożej Loretańskiej. W Mławie urodziła się natomiast matka Tekli – Tekla z Chrzanowskich Bądarzewska oraz jej starsza siostra – Julianna z Bądarzewskich Bednarska-Lewandowska.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Metryka urodzenia Tekli Bądarzewskiej, urodzonej 17 września 1823 r. w Warszawie; Akt znania Tekli Bądarzewskiej, załącznik do metryki jej ślubu z Janem Baranowskim, zawartego w maju 1852 r. w Warszawie; Odrys z planu przedmieścia Pragi, sporządzonego w 1864 r. przez geometrę F. Opińskiego z zaznaczonym miejscem urodzenia Tekli Bądarzewskiej.

Who were you, Tekla?

On the twenty-third day of September in the year one thousand eight hundred and twenty-three, at six o’clock in the afternoon, before us, the registrar of the Praga district of the Eighth Circuit of the capital city of Warsaw, in the Warsaw district, in the Mazovian Province, appeared before us, Andrzej Bądarzewski, aged thirty-four, living off his own means, residing at Brukowa 377 in Praga, and Adam Bobrzecki, aged fifty-two, a citizen of Warsaw, residing at Białoskorska 2623, and declared to us that on the seventeenth day of the current month and year, at half past four in the afternoon, a female child was born, stating that she was conceived by the first declarant, Andrzej Bądarzewski, and Tekla nee Chrzanowska, aged twenty-four, his wife, and that it is his wish to name her Tekla; having made the above declaration and shown us the child, this certificate was read by us and signed by the parties.

Tekla Bądarzewska was born on 17 September 1823. For years, there has been a dispute amongst researchers as to whether this took place in Mława or in Warsaw. The former location was stated by the attorney Alojzy Anasiński and Tekla’s relative Bartłomiej Chrzanowski in the so-called “act of acknowledgment”, drawn up on the occasion of her marriage, which Tekla confirmed with her signature. However, the questionable reliability of this information is evidenced by the fact that, at the same time, they “made her six years younger” in the document.

Any doubts regarding the composer’s place of birth are dispelled by her birth certificate and baptismal certificate. These documents clearly show that she was born at Brukowa 377 (now Stefana Okrzei Street) in Warsaw’s Praga district and was baptised on 21 September 1823 at the Church of Our Lady of Loreto. Tekla’s mother, Tekla Bądarzewska (nee Chrzanowska), and her elder sister, Julianna Bednarska-Lewandowska (nee Bądarzewska), were, however, born in Mława.

Illustrations from the State Archive in Warsaw: Birth certificate of Tekla Bądarzewska, born on September 17, 1823, in Warsaw; Certificate of Tekla Bądarzewska, attached to the record of her marriage to Jan Baranowski, which took place in May 1852 in Warsaw; A copy of a map of the Praga suburb, drawn up in 1864 by surveyor F. Opiński, showing the birthplace of Tekla Bądarzewska.

PLANSZA 5

W kręgu rodzinnym

W maju 1852 r. w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Warszawie Tekla Bądarzewska została żoną urzędnika intendentury armii Jana Baranowskiego, z którym doczekała się trzech córek: Marii Walerii, Bronisławy Marii i Janiny Tekli Stanisławy. Być może mieli jeszcze dwoje dzieci, które zmarły w dzieciństwie. W prasie można bowiem można znaleźć wzmiankę, że była matką pięciorga pociech.

Podczas gdy Tekla pisała kolejne utwory na fortepian, jej mąż rozwijał swoją karierę wojskową. Był kolejno sekretarzem kolegialnym w randze sztabskapitana, radcą honorowym i asesorem kolegialnym. W 1857 r. otrzymał od władz carskich Order Świętego Stanisława III klasy, a cztery lata później – order św. Anny klasy III. W międzyczasie w 1859 r. uzyskał awans na stopień majora. Małżeństwo Baranowskich było zapewne szczęśliwe, a Tekla przez wiele lat przyjaźniła się z siostrą męża Marią Ehrnrooth.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Zaświadczenie proboszcza parafii św. Andrzeja, załącznik do metryki ślubu Tekli Bądarzewskiej z Janem Baranowskim, zawartego w maju 1852 r. w Warszawie; Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie, ok. 1865; Metryka chrztu Marii Walerii Baranowskiej, urodzonej 11 kwietnia 1855 r. w Warszawie; Metryka chrztu Bronisławy Marii Baranowskiej, urodzonej 5 sierpnia 1856 r. w Warszawie; Metryka chrztu Janiny Tekli Stanisławy Gabrieli Baranowskiej, urodzonej 15 grudnia 1857 r. w Warszawie.

Within the family circle

In May 1852, at the Church of the Visitation of the Blessed Virgin Mary in Warsaw, Tekla Bądarzewska married Jan Baranowski, an official in the army quartermaster’s department, with whom she had three daughters: Maria Waleria, Bronisława Maria and Janina Tekla Stanisława. They may have had two more children who died in infancy. Indeed, there is a mention in the press that she was the mother of five children.

Whilst Tekla was composing further pieces for the piano, her husband was advancing his military career. He held the posts of collegiate secretary with the rank of staff captain, honorary counsellor and collegiate assessor. In 1857, he was awarded the Order of Saint Stanislaus, 3rd class, by the Tsarist authorities, and four years later – the Order of Saint Anne, 3rd class. In the meantime, in 1859, he was promoted to the rank of major. The Baranowskis’ marriage was undoubtedly a happy one, and Tekla remained friends for many years with her husband’s sister, Maria Ehrnrooth.

Illustrations from the State Archive in Warsaw: Certificate issued by the parish priest of St. Andrew’s Parish, attached to the marriage certificate of Tekla Bądarzewska and Jan Baranowski, married in May 1852 in Warsaw; Church of the Visitation of the Blessed Virgin Mary in Warsaw, ca. 1865; Baptism certificate of Maria Waleria Baranowska, born on April 11, 1855, in Warsaw; Baptismal certificate of Bronisława Maria Baranowska, born on August 5, 1856, in Warsaw; Baptismal certificate of Janina Tekla Stanisława Gabriela Baranowska, born on December 15, 1857, in Warsaw.

PLANSZA 6

Twórczość Tekli Bądarzewskiej

Łącznie przypisuje się Tekli Bądarzewskiej 41 kompozycji, lecz w rzeczywistości była autorką co najwyżej kilkunastu utworów, m.in. mazurków Douce rêverie i Souvenir de l’amitié, Wspomnienia rodzinnej chatki i Vision (Rêverie mélodieuse). Pierwszym dziełem młodej kompozytorki, którego nuty trafiły do sprzedaży, była najprawdopodobniej miniatura Valse pour le piano forte z 1843 r.

Bądarzewska sama kontaktowała się z warszawskimi księgarzami, których przyjmowała u siebie w domu i którym sprzedawała swoje nuty. O kolejnych wydawanych przez nią dziełach informował „Kurier Warszawski”, co z pewnością pomogło artystce w zdobyciu rozpoznawalności. Jedną z miłośniczek twórczości Tekli była słynna markiza Blanka de Paiva, która promowała jej utwory w swoim paryskim salonie.

Zapowiedziany mazur Panny Tekli Bądarzewskiej, wyszedł już z druku, i znajduje się w składach P. Klukowskiego i Friedleina. Mazur ten przypisany W. Marji z Baranowskich Ehrnrooth na pamiątkę przyjaźni, odznacza się i pięknością kompozycji, i tą elegancją jaka cechuje wszystkie utwory tej Artystki-Amatorki.

(„Kurier Warszawski” 1851, nr 310)

W tych dniach wyszła nowa kompozycja na fortepian, przez Teklę Bądarzewską, pod tytułem: „Wspomnienie rodzinnej chatki”; oraz nowa edycja: „La priere d’une vierge”, które nabyć można we wszystkich znaczniejszych składach nut muzycznych.

(„Kurier Warszawski” 1860, nr 11)

Ilustracje z zasobu Biblioteki Narodowej w Warszawie: Niemieckie wydania Priere exaucee oraz Mazurka i Douce reverie, jak również francuskie wydania utworów Magdalena i Douce reverie Tekli Bądarzewskiej.

The works of Tekla Bądarzewska

A total of 41 compositions are attributed to Tekla Bądarzewska, but in reality she was the author of no more than a dozen or so pieces, including the mazurkas Douce reverie and Souvenir de l’amitie, Memory of the Family Cottage and Vision (Reverie melodieuse). The first work by the young composer to be published was most likely the miniature Valse pour le piano forte from 1843.

Bądarzewska herself contacted booksellers in Warsaw, whom she welcomed into her home and to whom she sold her sheet music. “Kurier Warszawski” reported on her subsequent publications, which undoubtedly helped the artist gain recognition. One of the admirers of Tekla’s work was the famous Marquise Blanka de Paiva, who promoted her works in her Parisian artistic salon.

The mazurka by Miss Tekla Bądarzewska, previously announced, has already been printed and is now available at the warehouses of Messrs Klukowski and Friedlein. This mazurka, dedicated to Mrs Marja Ehrnrooth (nee Baranowska) in memory of their friendship, is distinguished both by the beauty of its composition and by the elegance that characterises all the works of this amateur artist.

(”Kurier Warszawski” 1851, No. 310)

A new piano composition by Tekla Bądarzewska, titled “Memory of the Family Cottage”, has recently been published, along with a new edition of “La priere d’une vierge”, both of which are available at all major music stores.

(“Kurier Warszawski” 1860, No. 11)

Illustrations from the National Library in Warsaw: German editions of Priere exaucee and Mazurka and Douce reverie as well as French editions of Magdalena and Douce reverie by Tekla Bądarzewska.

PLANSZA 7

Odbiór „Modlitwy dziewicy”

Utwór Modlitwa dziewicy został po raz pierwszy wydany w kwietniu 1851 r., a więc jeszcze przed ślubem Tekli Bądarzewskiej. W ciągu zaledwie dekady doczekał się on wydań m.in. we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Włoszech, a nawet w Stanach Zjednoczonych i Australii. „Zdarza się czasem w sztuce gwiazd, że ich pierwsze próby są po prostu mistrzowskie. To właśnie przydarzyło się pewnej kompletnie nieznanej pani, której reputacja powstała dzięki jednemu, kilkunastostronicowemu zaledwie utworowi.

Kompozycja pod tytułem La priere d’une vierge pani Tekli Bądarzewskiej jest obecnie przedmiotem zagorzałej walki 23 wydawców”– pisano o niej w prasie paryskiej.

Chociaż opinie krytyków na temat wartości artystycznych Modlitwy dziewicy były podzielone, a pisma satyryczne często kpiły sobie z zaskakującej sławy utworu, nie ulega wątpliwości, że należał on do grona najpopularniejszych kompozycji kobiecych XIX w.

Bądarzewska Tekla. Autorka nieśmiertelnej „Priere d’une vierge”. Znałem ją przed laty 50, kiedy ona sama, wydrukowawszy tę kompozycję, sprzedawała ją księgarzom u siebie w domu. Była ona córką komisarza policji. Zmarła przed laty 40-tu. Na Powązkach jest jej pomnik. Niejednokrotnie z nią rozmawiałem, kupując jej kompozycje. Żadna chyba kompozycja nie miała tyle edycyj, a miljony ludzi na całym świecie ją grało i dotąd grywa.

(F. Hoesick, Dom rodzicielski, Kraków 1935, s. 89)

Pamiętam, gdym był jeszcze kolebki mieszkańcem,

Mamka uspokajała mnie zwykle szturchańcem,

A matka przy pianinie kołyskę stawiała

I by łzy me ukoić, „Modlitwę” mi grała.

Płakałem wtedy głośniej. Wszystkim się zdawało,

Że ja lubię muzykę, a mnie jeść się chciało.

(Wspomnienia na tle pieśni Tekli Bondarzewskiej „Modlitwa dziewicy”, „Kolce” 1911, nr 39)

Ilustracja z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Reprodukcja jednego z pierwszych wydań Modlitwy dziewicy (La priere d’une vierge).

Ilustracje z zasobu Biblioteki Narodowej w Warszawie: Szwajcarskie, niemieckie, polskie i amerykańskie wydania Modlitwy dziewicy Tekli Bądarzewskiej.

The reception of “The Virgin’s Prayer”

The work The Virgin’s Prayer was first published in April 1851, that is, before Tekla Bądarzewska’s marriage. Within just a decade, it was published in France, Germany, Great Britain, Italy, and even in the United States and Australia. “It sometimes happens in the world of the stars that their first attempts are simply masterful. This is precisely what happened to a completely unknown lady, whose reputation was established thanks to a single work of just a dozen or so pages. Tekla Bądarzewska’s composition entitled La priere d’une vierge is currently the subject of a fierce battle between 23 publishers,” reported the Parisian press. Although critics’ opinions on the artistic merits of The Virgin’s Prayer were divided, and satirical journals often mocked the work’s surprising popularity, there is no doubt that it ranked among the most popular compositions by female composers of the 19th century.

Tekla Bądarzewska. The composer of the timeless “Priere d’une vierge”. I knew her 50 years ago, when she had printed this composition herself and was selling it to booksellers at her home. She was the daughter of a police commissioner. She died about 40 years ago. There is a monument to her at Powązki Cemetery. I spoke with her many times while buying her compositions. Probably no other composition has had so many editions, and millions of people around the world have played it and continue to play it to this day.

(F. Hoesick, Parental Home, Krakow 1935, p. 89)

I remember when I was a baby in my cradle,

My nanny would usually calm me with a gentle nudge cuddle,

And my mother would place the cradle by the piano

And, to soothe my tears, play “The Prayer” sounding

like a lullaby in soprano

I cried even louder then. Everyone thought tapping their feet

That I liked the music, but I just wanted to eat.

(Memory inspired by Tekla Bondarzewska’s song “The Virgin’s Prayer”, “Kolce” 1911, No. 39)

Illustration from the State Archive in Warsaw: A reproduction of one of the first editions of The Virgin’s Prayer (La priere d’une vierge).

Illustrations from the National Library in Warsaw: Swiss, German, Polish and American editions of The Virgin’s Prayer by Tekla Bądarzewska.

PLANSZA 8

Talent zgasły za wcześnie

Tekla z Bądarzewskich Baranowska zmarła 29 września 1861 r. w Warszawie w wieku 38 lat i została pochowana na cmentarzu Powązkowskim. Z czasem piękny nagrobek kompozytorki popadł w zapomnienie i już w 1915 r. groziła mu likwidacja. Na szczęście został wówczas ocalony, a od 1973 r. opiekę nad nim sprawuje Towarzystwo Przyjaciół Warszawy.

Mąż Tekli, Jan Baranowski, trafił po powstaniu styczniowym do Taszkientu, pozostawiając córki w Polsce pod opieką ciotki Julianny Bednarskiej-Lewandowskiej. Tam poznał Polkę Antoninę Józefowicz, z którą ożenił się w 1873 r. w Orenburgu. Para doczekała się trzech synów: Adama, Romana oraz Adolfa Gustawa, który po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zamieszkał w Polsce, służył w Wojsku Polskim i był jedną z ofiar zbrodni katyńskiej.

Wczoraj zeszła z tego świata, w 27 roku życia, ś.p. Tekla z Bondarzewskich Baranowska. W głębokim smutku pogrążony Mąż wraz z pięciorgiem Dzieci i Rodzeństwem, zaprasza Krewnych na exportację zwłok, jutro o godzinie 4tej po południu, z Kościoła XX. Dominikanów, na cmentarz Powązkowski.

(„Kurier Warszawski” 1861, nr 232)

Materiały z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Kościół św. Jacka (dominikanów) w Warszawie, Adolf Kozarski; Rysunek nagrobka Tekli Bądarzewskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie; Grób Tekli Bądarzewskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

A talent cut short

Tekla Baranowska (nee Bądarzewska) died on 29 September 1861 in Warsaw at the age of 38 and was buried at Powązki Cemetery. Over time, the composer’s beautiful gravestone fell into oblivion and was already at risk of being removed as early as 1915. Fortunately, it was saved at that time, and since 1973 it has been looked after by the Society of Friends of Warsaw.

Tekla’s husband, Jan Baranowski, was sent to Tashkent following the January Uprising, leaving his daughters in Poland in the care of their aunt, Julianna Bednarska-Lewandowska. There he met a Polish woman, Antonina Jozefowicz, whom he married in 1873 in Orenburg. The couple had three sons: Adam, Roman and Adolf Gustaw, who, after Poland regained its independence, settled in Poland, served in the Polish Army and was one of the victims of the Katyn massacre.

Yesterday, at the age of 27, the late Tekla Baranowska (nee Bondarzewska) passed away. Her husband, deeply grieved, along with their five children and siblings, invites relatives to the funeral procession tomorrow at 4:00 p.m., from the Dominican Church, to the Powązki Cemetery.

(“Kurier Warszawski” 1861, No. 232)

Illustrations from the State Archive in Warsaw: St. Hyacinth’s Church (Dominican) in Warsaw, Adolf Kozarski; A drawing of Tekla Bądarzewska’s gravestone at Powązki Cemetery in Warsaw; Tekla Bądarzewska’s grave at Powązki Cemetery in Warsaw.

PLANSZA 9

Losy córek Tekli

Córki Tekli Bądarzewskiej Bronisława i Janina uczyły się w Instytucie Muzycznym, a Maria w II Gimnazjum Żeńskim w Warszawie. „Zdolna – ręka za wąska. Dużo, ale niedbale pracuje” – oceniał Bronisławę nauczyciel fortepianu wyższego Rudolf Strobl. Surowsze opinie otrzymywała Janina, którą tak opisywał nauczyciel Leopold Czarnomski: „Zdolności mierne, postęp nieznaczny”. Wiadomo, że Bronisława po ukończeniu szkoły została nauczycielką muzyki, a Maria otrzymała dyplom nauczycielki szkół średnich, lecz dalsze losy sióstr Baranowskich nadal pozostają nieznane.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Janina Baranowska na liście uczennic klasy żeńskiej fortepianu niższego w Instytucie Muzycznym w Warszawie w pierwszym półroczu roku szkolnego 1874/1875; Bronisława Baranowska na liście ocen uczennic Instytutu Muzycznego w Warszawie; Bronisława Baranowska na liście uczennic klasy żeńskiej fortepianu niższego w Instytucie Muzycznym w Warszawie w drugim półroczu roku szkolnego 1873/1874.

The lives of Tekla’s daughters

Tekla Bądarzewska’s daughters, Bronisława and Janina, studied at the Music Institute, whilst Maria attended the Second Girls’ Junior High School in Warsaw. “Talented – but her hands are too narrow. She practises a lot, but carelessly,” was the assessment of Bronisława by her advanced piano teacher, Rudolf Strobl. Janina received harsher reviews; her teacher, Leopold Czarnomski, described her as follows: “Mediocre ability, negligible progress”. It is known that after finishing school, Bronisława became a music teacher, and Maria received a secondary school teaching diploma, but the further fate of the Baranowski sisters remains unknown.

Illustrations from the State Archive in Warsaw: Janina Baranowska on the list of students in the lower-level girls’ piano class at the Music Institute in Warsaw during the first semester of the 1874–1875 school year; Bronisława Baranowska on the grade list for students at the Music Institute in Warsaw; Bronisława Baranowska on the list of female students in the lower piano class at the Music Institute in Warsaw during the second semester of the 1873–1874 school year.

PLANSZA 10

Tekla odkryta na nowo

Chociaż w Europie „moda na Bądarzewską” zakończyła się już pod koniec XIX w., sława polskiej kompozytorki-amatorki pozostała żywa w Azji. W 1993 r. zespół elektroniczny Pochonbo zagrał Modlitwę dziewicy w elektronicznej aranżacji, a w 2007 r. ukazał się w Japonii album z kompozycjami Tekli Bądarzewskiej Spełniona modlitwa dziewicy. W 2016 r. postać Bądarzewskiej pojawiła się nawet w japońskim anime ClassicaLoid – głosu użyczyła jej aktorka Mao Ichimichi. Dźwięki Modlitwy dziewicy wybrzmiewają na kilku japońskich stacjach kolejowych, gdy przyjeżdża pociąg.

Polska przypomniała sobie o Tekli Bądarzewskiej dopiero kilkanaście lat temu. W 2010 r. nazwano jej imieniem skwer na Muranowie, a dwa lata później w Mławie powstało Towarzystwo Miłośników Twórczości Tekli Bądarzewskiej. W 2012 r. ukazała się też pierwsza biografia kompozytorki. Staraniem Towarzystwa Przyjaciół Warszawy nagrano pierwszą polską płytę z muzyką Bądarzewskiej Zapomniany dźwięk, na której można usłyszeć jej utwory w wykonaniu Marii Pomianowskiej i Przyjaciół.

Ilustracje z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie: Zaproszenie na koncert muzyki Tekli z Bądarzewskich Baranowskiej w sali koncertowej Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Mławie przy ul. Sienkiewicza 24, 2011; Zaproszenie na koncert solidarności z Japonią z muzyką Tekli Bądarzewskiej w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny przy ul. Przyrynek 2 w Warszawie, 2011; Skwer Tekli Bądarzewskiej w Warszawie.

Tekla rediscovered

Although the “Bądarzewska craze” had already come to an end in Europe by the late 19th century, the fame of the Polish amateur composer remained alive in Asia. In 1993, the electronic band Pochonbo performed The Virgin’s Prayer in an electronic arrangement, and in 2007 an album featuring Tekla Bądarzewska’s compositions, The Virgin’s Prayer Fulfilled, was released in Japan. In 2016, Bądarzewska even appeared in the Japanese anime ClassicaLoid – her voice was provided by the actress Mao Ichimichi. The sounds of The Virgin’s Prayer can be heard at several Japanese railway stations when a train arrives.

It was only a dozen or so years ago that Poland rediscovered Tekla Bądarzewska. In 2010, a square in Muranow was named after her, and two years later, the Society of Friends of Tekla Bądarzewska’s Works was established in Mława. In 2012, the composer’s first biography was also published. Thanks to the efforts of the Friends of Warsaw Society, the first Polish album of Bądarzewska’s music, The Forgotten Sound, was recorded, featuring her works performed by Maria Pomianowska and Friends.

Illustrations from the State Archive in Warsaw: Invitation to a concert featuring the music of Tekla Baranowska (née Bądarzewska) at the concert hall of the State Music School (Levels I and II) at Sienkiewicza 24 in Mława, 2011; Invitation to a concert in solidarity with Japan featuring the music of Tekla Bądarzewska at the Church of the Visitation of the Blessed Virgin Mary at Przyrynek 2, Warsaw, 2011; Tekla Bądarzewska Square in Warsaw.