Strona główna   Kontakt    Dojazd   Mapa strony        

 

Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Pułtusku

Adres: ul. Zaułek 22
06-100 Pułtusk
Kierownik: Krzysztof Wiśniewski
Telefon: 0048 (23) 692-34-97
e-mail: apw.pultusk@warszawa.ap.gov.pl
Pracownia naukowa: od poniedziałku do piątku w godz. 9.00 - 15.00
Przyjęcia klientów: od poniedziałku do piątku w godz. 8.00 - 15.00
W wyszukiwarce indeksów metrykalnych z zasobu Oddziału w Pułtusku ukazały się uzupełnienia do zindeksowanych parafii, obejmujące księgi z lat 1908-1912. Dla parafii: Dzierżenin, Gzy, Jasienica, Klukowo, Krzynowłoga Wielka, Obryte, Pniewo, Pokrzywnica, Przewodowo, Strzegocin, Szwelice, Szyszki, Zambski Kościelne, Zaręby i Zatory uzupełniono indeksy do 1911 r., a dla parafii: Bogate, Karniewo, Przasnysz i Pułtusk do 1912 r. włącznie.



Zabytkowy gmach pułtuskiego archiwum położony jest w centrum miasta, w dzielnicy Stare Miasto, przy ul. Zaułek 22. Gmach archiwum położony jest w odległości 100 m od dworca autobusowego i jest widoczny z postoju taxi.

Historia oddziału


Archiwum Państwowe w Pułtusku zostało powołane 30 maja 1970 r. na wniosek dyrekcji Archiwum Państwowego m.st. Warszawy i woj. Warszawskiego jako Powiatowe Archiwum Państwowe w Pułtusku. Terytorialny zasięg jego działania objął powiaty: pułtuski, makowski i wyszkowski. Na przejściową siedzibę archiwum przeznaczono murowany, parterowy budynek po Powiatowym Zarządzie Dróg przy ulicy Zaułek 2.
Uroczyste otwarcie Powiatowego Archiwum Państwowego w Pułtusku nastąpiło 11 maja 1973 r., podczas IV Tygodnia Archiwów Państwowych. Z dniem 1 stycznia 1976 r. rozpoczęła funkcjonowanie nowa sieć archiwów państwowych. Powiatowe Archiwum Państwowe w Pułtusku przekształcone zostało w Oddział Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Zmianie uległ także zasięg działalności Archiwum Państwowego w Pułtusku, który od 1976 r. obejmuje cały obszar utworzonego w 1975 r. województwa ostrołęckiego oraz teren miasta i gminy Pułtusk.

W związku z likwidacją urzędów i instytucji stopnia powiatowego, Archiwum Państwowe w Pułtusku otrzymało zadanie przejęcia akt z terenu byłych powiatów: makowskiego, ostrołęckiego, ostrowsko - mazowieckiego, przasnyskiego, pułtuskiego i wyszkowskiego. Oddział w Pułtusku przejął także wiele zespołów przechowywanych w innych archiwach, m.in. w Oddziale w Mławie.
W 1978 r. rozpoczęto gruntowny remont zabytkowego XVI-wiecznego gmachu b. kościoła p.w. NMP (w latach 1847-1944 - zboru ewangelickiego), który został przeznaczony przez władze miasta Pułtuska na nową siedzibę archiwum. Wraz z pracami remontowymi na terenie posesji archiwum, gdzie w XVI - XVIII w. mieścił się cmentarz grzebalny, prowadzone były badania archeologiczne. Podczas prac adaptacyjnych archiwum zachowano wszelkie detale architektury i sztuki XVI -wiecznej. Jednym z ładniejszych pomieszczeń pułtuskiego archiwum stała się pracownia naukowa im. Prof. Wiktora Gomulicklego.
Kolejne wielkie zagrożenie dla zasobu pułtuskiego Archiwum przyniosła wielka powódź, która nawiedziła Pułtusk w pierwszej połowie kwietnia 1979 r. Pomimo natychmiastowej akcji ze strony garstki archiwistów wodą zostało zalanych ponad 500 j.a., które następnie konserwowano w Warszawie.

3 grudnia 1986 r. miała miejsce uroczystość otwarcia nowej siedziby archiwum, mieszczącej się w zaadaptowanym na cele archiwalne kościele poewangelickim przy ul. Zaułek 22. Zaszczycił ją swoją obecnością m.in. ówczesny minister nauki szkolnictwa wyższego i techniki. W gmachu archiwum pułtuskiego od 1986 r. mieściła się także siedziba Stacji Naukowej MOBN w Warszawie, pułtuskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Pułtuskiego Towarzystwa Społeczno - Naukowego. Wspólnie z tymi placówkami życia naukowego. Oddział w Pułtusku zorganizował wiele konferencji naukowych, sympozjów, odczytów, konkursów historycznych i wystaw archiwalnych oraz wydał drukiem wiele publikacji książkowych o tematyce regionalnej. W zawiązku z otwarciem w 1989 r. Domu Polonii w Pułtusku w gmachu archiwum odbywały się spotkania Wszechnicy Polonijnej i mieścił się tu Ośrodek Badań Genealogicznych "Piast" (do 1992 r.).
Po likwidacji z dniem 1 stycznia 1999 r. województw i przywróceniu powiatów zasięg terytorialny działania Oddziału nie uległ zmianie.

Zasób oddziału


Zasób oddziału składa się z 689 zespołów archiwalnych, 77245j.a. i 1174,90 mb (stan na koniec grudnia 2006 r.) wytworzonych w XVIII-XX wieku na obszarze powiatów: makowskiego, ostrołęckiego, ostrowskiego, przasnyskiego, pułtuskiego, szczytnieńskiego, wołomińskiego i wyszkowskiego.

W szczególności zasób oddziału tworzą:
  • akta administracji ogólnej i specjalnej zarówno państwowej jak i samorządowej
  • akta sądowe i instytucji wymiaru sprawiedliwości
  • akta metrykalne i stanu cywilnego
  • akta instytucji i organizacji społecznych kulturalnych i zawodowych
  • akta przedsiębiorstw i administracji gospodarczej
  • akta miast i cechów
  • materiały geodezyjno-kartograficzne
  • mikrofilmy

Pod względem zawartości źródłowej, jednymi z bogatszych i cenniejszych materiałów są akta administracji ogólnej i specjalnej różnego szczebla, od gromadzkiego do wojewódzkiego. Dokumentują one rozwój życia społecznego, politycznego, gospodarczego, oświatowego i kulturalnego na obszarze tej części Mazowsza Północnego. Na wyróżnienie w tej grupie zasługują akta zespołu "Zarząd Powiatowy Pułtuski" z lat 1867-1917, a więc wytworzone przez carską administrację. Działalność polityczną na terenie powiatów: pułtuskiego, ostrowskiego, ostrołęckiego i płońskiego znakomicie ilustrują akta żandarmerii z terenów wyżej wymienionych powiatów. Wartościowy materiał charakteryzujący sytuację społeczno-polityczną w latach rewolucji 1905-1907 zawierają akta Komisji do Spraw Wyborów do Dumy Państwowej powiatów guberni łomżyńskiej. Dla badania dziejów społeczno-gospodarczych północnego Mazowsza szczególnie przydatne są zespoły Komisarzy do Spraw Włościańskich Powiatów: makowskiego i ostrowskiego z lat 1864-1915. Wyjątkowe znaczenie dla badań nad dziejami społeczno-politycznymi i gospodarczymi Mazowsza Północnego w pierwszym okresie PRL mają zespoły starostw powiatowych oraz wydziałów i rad powiatowych z lat 1945-1950 w Makowie Mazowieckim, Pułtusku, Przasnyszu, Ostrowi Mazowieckiej.

Kolejne okresy w dziejach PRL znajdują odbicie w aktach prezydiów rad narodowych, a następnie urzędów i rad narodowych wszystkich szczebli. Dzieje województwa ostrołęckiego zawarte są w aktach Urzędu Wojewódzkiego w Ostrołęce oraz Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ostrołęce z lat 1975-1998. Oddział posiada zbiory akt sądowych i instytucji wymiaru sprawiedliwości, spośród których szczególnym bogactwem informacji do badania stosunków społecznych i gospodarczych w mieście i na wsi, wyróżniają się akta notarialne z lat 1809-1950 oraz akta hipoteczne powiatu pułtuskiego z XIX-XX wieku. Odzwierciedlają one procesy przekształcania się własności ziemskiej i kształtowania stosunków kapitalistycznych na obszarze powiatów ostrowskiego pułtuskiego. Ponad osiemdziesiąt zespołów liczą akta stanu cywilnego wyznań: rzymskokatolickiego, mojżeszowego, ewangelicko-augsburskiego i prawosławnego powiatów: makowskiego, ostrowskiego, przasnyskiego i pułtuskiego z lat 1808-1900.

W dziale "Akta szkół" na szczególną uwagę historyków oświaty zasługują akta znanych pułtuskich szkół, m.in. Gimnazjum Męskiego im. Piotra Skargi, jednej z najstarszych placówek oświatowych w Polsce oraz Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im Klaudyny Potockiej. Dla badania dziejów społeczno-politycznych i gospodarczych Mazowsza Północnego szczególnie przydatne są także akta organizacji politycznych i zawodowych oraz społeczno-kulturalnych, m.in. akta pułtuskich cechów rzemieślniczych z XVIII-XX w. "Rady Opieki Społecznej Powiatu Pułtuskiego" z lat 1801, 1870-1915, komend powiatowych Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" z lat 1949-1955 w Ostrowi Mazowieckiej, Przasnyszu i Pułtusku.
Korzystanie z zasobu ułatwiają mikrofilmy akt stanu cywilnego z lat 1808-1870 obejmujące akta urodzeń, małżeństw i zgonów z powiatu ostrowskiego. Badanie mobilności ludności powiatu Ostrów Mazowiecka umożliwiają zmikrofilmowane księgi ewidencji mieszkańców miasta Ostrów Mazowiecka.
Uwaga! Poszukując dokumentów mogą Państwo skorzystać z internetowej ogólnopolskiej bazy danych zespołów archiwalnych SEZAM.

Aktualny zasięg działania Oddziału w Pułtusku to miasta: Brok, Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, Przasnysz, Pułtusk oraz gminy: Baranowo, Brańszczyk, Brok, Chorzele, Czarnia, Czerwin, Czerwonka, Dąbrówka, Długosiodło, Goworowo, Jednorożec, Kadzidło, Karniewo, Klembów, Krasnosielc, Lelis, Łyse, Młynarze, Krzynowłoga, Małkinia Górna, Myszyniec, Nasielsk, Pokrzywnica, Płoniawy-Bramura, Pułtusk, Olszewo-Borki, Obryte, Ostrów Mazowiecka, Przasnysz, Rząśnik, Rzekuń, Rzewnie, Rozogi, Różan, Somianka, Stary-Lubotyń, Szelków, Świercze, Tłuszcz, Troszyn, Sypniewo, Winnica, Wyszków, Zabrodzie, Zatory.